Tekst został opracowany przez dr n. med. Małgorzata Zięba.

O zaburzeniach cyklu menstruacyjnego pisaliśmy na blogu jakiś czas temu. Dziś chcielibyśmy przybliżyć Wam przyczyny występowania tych nieprawidłowości.

Zakłócenia cyklu miesiączkowego mogą mieć różne podłoże. Można jednak wyodrębnić kilka grup przyczyn, które wywołują zaburzenia modelu krwawień i owulacji:

Nieprawidłowości w obrębie dróg rodnych

Zaliczamy tutaj zarówno nieprawidłowości rozwojowe, takie jak nieprawidłowa budowa szyjki macicy, niedrożność kanału pochwy, jak i zespół Ashermana (bliznowacenie endometrium po jego uszkodzeniu). Najczęściej są one przyczyną występowania zmian w zakresie obfitości i częstości krwawień.

Pierwotne zaburzenia czynności jajników

Do tej grupy przyczyn zaliczamy przedwczesną niewydolność jajników (wygasanie czynności jajników przed 35 rokiem życia), zespół niewrażliwości na androgeny, zespół oporności jajników (brak owulacji pomimo właściwego rozwoju pęcherzyków jajnikowych i hormonalnie czynne nowotwory jajnika (dają objawy zaburzeń endokrynnych). Zaburzenia tego typu prowadzą do częstych cykli bezowulacyjnych oraz do silnych zakłóceń w wydzielaniu hormonów. Na ich skutek dochodzi do rozregulowania modelu miesiączkowania.

Nieprawidłowości w obrębie przysadki

Guzy przysadki i tzw. zespół pustego siodła (deformacja przysadki) powodują niedoczynność lub nadczynność tego gruczołu. Przysadka odpowiedzialna jest za wydzielanie gonadotropin, dlatego występowanie tego typu chorób prowadzi do zaburzeń stymulacji jajników i, co za tym idzie, owulacji.

Nieprawidłowości w regulacji wydzielania gonadotropin sprawowanej przez ośrodkowy układ nerwowy

Ta grupa przyczyn dotyczy wszystkich zakłóceń na tle stresowym (podwzgórzowy brak miesiączkowania) oraz tych, które spowodowane są nadmiernym wysiłkiem fizycznym lub wygłodzeniem. W sytuacjach obciążających psychicznie i fizycznie, pulsacyjne wydzielanie GnRH przez podwzgórze może zostać zaburzone. Powoduje to niedostateczne pobudzenie przysadki do wydzielania FSH i LH – hormonów niezbędnych dla wystąpienia owulacji.

Nadmiar prolaktyny

Prolaktyna, odpowiedzialna za wystąpienie laktacji u kobiet karmiących piersią oraz brak miesiączki w tym czasie, hamuje wydzielanie gonadotropin. Czasem prolaktyny jest za dużo u kobiet, które nie karmią piersią i u nich również dochodzi do zatrzymania sekrecji FSH i LH. Podłoże takich zmian często jest trudne do zidentyfikowania. Niekiedy jednak winowajcą mogą być łagodne guzy w obrębie przysadki mózgowej.

Nadmiar androgenów

Do sytuacji, gdy we krwi kobiety poziom androgenów jest za wysoki, prowadzi przerost nadnerczy i wystąpienie guzów w obrębie tego narządu, który odpowiedzialny jest m.in. za wydzielanie androgenów. Inną przyczyną nadmiaru męskich hormonów we krwi, jest zespół policystycznych jajników. Prowadzi on do zwiększonego wydzielania androgenów przez gonady kobiety i charakterystycznych zmian w morfologii jajnika (liczne, duże pęcherzyki na jego powierzchni). Nadmiar męskich hormonów może zakłócać i hamować owulację. Warto tutaj przypomnieć, że otyłość również prowadzi do wydzielania przez organizm kobiety zbyt dużej ilości androgenów. Na ten temat pisaliśmy już na naszym blogu – artykuł znajduje się pod tym linkiem.

Podsumowując: zaburzenia cyklu menstruacyjnego mogą mieć podłoże dwojakiego rodzaju. Mogą wynikać albo z wystąpienia zakłóceń wydzielania hormonów i pracy gruczołów dokrewnych, albo z nieprawidłowości w budowie narządów rodnych.
Cykl miesiączkowy oparty jest o precyzyjną kontrolę hormonalną (mechanizm tej kontroli opisaliśmy w tym tekście). Każde jej zakłócenie może prowadzić do zachwiania harmonijnego systemu wymiany informacji i sprzężeń zwrotnych. Ingerencja w ten system może mieć wieloraką postać, zawsze jednak efekt jest podobny – dochodzi do zmian modelu owulacji i menstruacji. Cykl miesiączkowy kobiety staje się nieregularny na skutek zmian w przebiegu poszczególnych, wzajemnie od siebie zależnych: fazy folikularnej, owulacji i fazy lutealnej. Zmiany te mogą wynikać z różnego rodzaju wyżej wymienionych chorób i zmian warunków życiowych.
Podobnie niewłaściwa budowa narządów rodnych powoduje, że organizm kobiety nie spełnia warunków dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego. Skutkiem są zmiany w obfitości krwawień oraz inne nieprzyjemne objawy, zaburzające podstawowy model cyklu menstruacyjnego.

Poznanie przyczyn wystąpienia zaburzeń miesiączkowania jest bardzo ważne w procesie leczenia. Bez znajomości czynnika wywołującego nieprawidłowości niemożliwe jest podjęcie działań, które mogłyby skutecznie zniwelować problem. Stąd tak ważne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy krwi, wykonanie dokładnych badań USG, a czasem i poddanie się badaniom za pomocą tomografu i rezonansu magnetycznego.