Tekst został opracowany przez dr n. med. Małgorzata Zięba

Jajowody są cienkimi przewodami o długości ok. 10-15 cm. Ich zadanie rozpoczyna się od wychwycenia komórki jajowej uwolnionej z pęcherzyka jajnikowego podczas owulacji. Następnie dzięki skurczom mięśniówki komórka jajowa przemieszcza się w głąb, w kierunku bańki jajowodu, gdzie może nastąpić zapłodnienie. Prawidłowo funkcjonujące jajowody tworzą odpowiednie warunki dla plemników i oocytu, a więc umożliwiają ich połączenie i pierwsze etapy rozwoju zarodka. Nieprawidłowości w budowie i czynności jajowodów to jedna z częściej występujących przyczyn niepłodności. Zmiany chorobowe prowadzące do zamknięcia światła jajowodów czyli ich niedrożności uniemożliwiają zapłodnienie i rozwój ciąży. Podobnie dzieje się w przypadku zaburzeń w funkcjonowaniu jajowodów – na przykład uszkodzenia błony śluzowej i rzęsek, prowadzącego do utraty zdolności transportowania rozwijającego się zarodka w kierunku jamy macicy.

Przyczyny zaburzeń obejmują:

  • przebyte stany zapalne w obrębie miednicy mniejszej,
  • zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową (najczęściej Chlamydia trachomatis),
  • endometriozę,
  • przebytą ciążę pozamaciczną ,
  • usunięcie ciąży,
  • zabiegi operacyjne w obrębie przydatków,
  • operacje w obrębie jamy brzusznej,
  • wrodzone wady rozwojowe.

Diagnostykę drożności jajowodów można przeprowadzić wykonując następujące badania:

1. Histerosalpingografia (HSG)
Badanie polega na uwidocznieniu narządów rodnych po wprowadzeniu kontrastu do jamy macicy i wykonaniu serii zdjęć radiologicznych. Pozwala to na ocenę budowy jamy macicy, ewentualnych zmian chorobowych w obrębie endometrium oraz kształtu, przebiegu i drożności jajowodów, ponieważ kontrast w miarę podawania powinien je stopniowo wypełniać.
Badanie przeprowadza się na początku cyklu, po ustaniu krwawienia miesiączkowego.

2. Sonohisterosalpingografia (sono-HSG)
Modyfikacja metody opisanej powyżej. Ocenę przeprowadza się nie z wykorzystaniem promieniowania rentgenowskiego, ale obrazu USG. Zamiast środka cieniującego (kontrastu) można użyć soli fizjologicznej lub specjalnego płynu.
Sonohisterosalpingografia jest alternatywą mniej inwazyjną, lepiej znoszoną przez pacjentki.

3. Laparoskopia diagnostyczna
Obecnie jest to jedna z podstawowych technik diagnostyczno-terapeutycznych w ginekologii. Przeprowadza się ją między innymi w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w badaniu HSG lub sono-HSG w celu potwierdzenia wyniku. W razie potrzeby może pełnić również rolę operacyjną – naprawczą.

Jeżeli zostanie stwierdzona niedrożność jednego jajowodu, ale drugi jest zbudowany prawidłowo i nie istnieją inne zmiany zaburzające płodność, naturalne zajście w ciążę jest jak najbardziej możliwe. W przypadku potwierdzonej niedrożności obustronnej zajście w ciążę wymaga pomocy specjalistów. Konieczne jest przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego przywracającego drożność lub zastosowanie procedury zapłodnienia pozaustrojowego.