Tekst został opracowany przez dr n. med. Małgorzata Zięba

Na naszym blogu opisywaliśmy już różnorodne przyczyny niepłodności. Dzisiaj rozpoczynamy cykl tekstów, w których przedstawimy metody leczenia, jakie oferuje niepłodnym parom współczesna medycyna rozrodu.

Jedną z podstawowych metod, która znalazła szerokie zastosowanie w walce z niepłodnością jest hormonalna stymulacja owulacji. Jest ona stosowana u pacjentek z cyklami bezowulacyjnymi oraz przygotowywanych do zabiegów rozrodu wspomaganego.

Pacjentki z cyklami bezowulacyjnymi

Zaburzenia cyklu miesiączkowego, które przebiegają z brakiem jajeczkowania, są jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności u kobiet. Przewlekłe stany braku jajeczkowania u pań pragnących zajść w ciążę rozpoznaje się na podstawie dokładnego wywiadu oraz obrazu klinicznego. Objawy takie jak nieregularne krwawienia menstruacyjne lub brak miesiączki, brak charakterystycznych zmian w cyklu miesięcznej temperatury ciała, czy kilkukrotne stwierdzenie w USG ginekologicznym obrazu jajnika z pęcherzykami o wymiarach poniżej 10 mm, daje podstawy do rozpoznania przewlekłej anowulacji. Do przyczyn jej wystąpienia należą między innymi:

  • zespół policystycznych jajników,
  • hyperprolaktynemia,
  • niewydolność układu podwgórzowo-przysadkowego,
  • przedwczesne wygasanie czynności jajników

W zależności od przyczyn braku owulacji ginekolog dobiera odpowiednią terapię. Leki stosowane w indukcji jajeczkowania to najczęściej preparaty gonadotropin, gonadoliberyny, oraz cytrynian klomifenu. Pacjentka poddana hormonalnej indukcji jajeczkowania musi zgłaszać się na wizyty kontrolne umożliwiające obserwację rozwoju pęcherzyków jajnikowych.

Celem stymulacji hormonalnej u pacjentek z brakiem owulacji jest doprowadzenie do pęknięcia pojedynczego pęcherzyka Graafa i uwolnienia jednej komórki jajowej. Trzeba jednak pamiętać, że często (zwłaszcza w zespole policystycznych jajników) jest to niemożliwe i terapia indukuje rozwój większej liczby pęcherzyków, co wiąże się z ryzykiem ciąży mnogiej. Jeżeli dojdzie do nadmiernego wzrostu liczby pęcherzyków, stymulację należy przerwać lub rozważyć program zapłodnienia pozaustrojowego.

Hormonalna indukcja jajeczkowania

Pacjentki przygotowywane do zabiegu inseminacji domacicznej
Aby zwiększyć szanse zajścia w ciążę dzięki zabiegowi inseminacji domacicznej, można przeprowadzić hormonalną indukcję jajeczkowania. Jest ona szczególnie zalecana u kobiet z zaburzeniami owulacji, a także u pacjentek, które ukończyły 35 lat lub chorują na endometriozę. W zależności od wskazań, jajeczkowanie wywołuje się stosując cytrynian klomifenu, gonadotropiny, rzadziej – agonistów i antagonistów gonadoliberyny.

Zabieg inseminacji domacicznej można przeprowadzić również w cyklu naturalnym, niestymulowanym – szczególnie u kobiet z prawidłową owulacją, bez dodatkowych obciążeń oraz pacjentek narażonych na zespół hiperstymulacji.

Pacjentki przygotowywane do zabiegu zapłodnienia pozaustrojowego – in vitro

Stymulacja hormonalna w programie zapłodnienia pozaustrojowego ma na celu uzyskanie większej liczby komórek jajowych, niż w trakcie przygotowań do poczęcia drogą naturalną lub zabiegu inseminacji domacicznej. Zazwyczaj uzyskuje się od kilku do kilkunastu pęcherzyków. Poprawia to szanse na powodzenie programu in vitro, czyli na uzyskanie ciąży, ponieważ zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania większej liczby zarodków. Możliwość ich zamrożenia i wykorzystania w późniejszym cyklu w razie niepowodzenia pierwszej próby, pozwala na uniknięcie kolejnej stymulacji hormonalnej i zabiegu punkcji jajników, podczas której uzyskiwane są oocyty.

Podczas stymulacji stosowane są dwa rodzaje leków: analogi hormonu podwzgórzowego oraz gonadotropiny, pod wpływem których pęcherzyki jajnikowe zaczynają rosnąć. Gdy pęcherzyki w jajnikach osiągną odpowiednią wielkość (ok. 17-20 mm średnicy), pacjentka otrzymuje lek wyzwalający owulację, dzięki czemu oocyty ostatecznie dojrzewają i mogą zostać pobrane.

Najczęściej stosowane modele stymulacji to protokół długi, krótki oraz krótki z antagonistą. Wybór protokołu zależy od wskazań u konkretnej pacjentki. Dokonuje go lekarz na podstawie wcześniej wykonanych badań.